بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ پيش گفتار اسباب النزول واحد نيشابورى يا شناخت مناسبت‌ها و علت نزول آيه‌هاى قرآنى مجموعهء اطلاعاتى است كه ما را در دانستن مكان و زمان و حوادثى كه منجر به فرود آمدن آيه‌اى يا تشريع حكمى گرديده يارى مىنمايد و حقا بدون آن ، فهم آيات قرآنى آنچنان كه بايد ممكن نيست و اگر بعضى شأن نزول‌ها و مناسبت‌ها را ندانيم چه بسا در فهميدن آيه‌اى دچار انحراف شويم چنان كه مناسبت آيهء فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ( بقره ، 115 ) در تحرّى قبله يا دربارهء نماز مستحبى و نافله است و از آن ، عدم وجوب روى كردن به قبله را نبايد استفاده كرد و اين جز با توجه به شأن نزول معلوم نمىشود ( كشف الظنون 1 / 76 ) . و همچنين است آيه إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ( بقره ، 158 ) به معنى تخيير در سعى بين صفا و مروه نيست ، بلكه رفع محظورى است كه نومسلمانان توهم مىنمودند ، و اين با توجه به شأن نزول مفهوم مىشود . مشهورترين اثرى كه اختصاصا در موضوع اسباب النزول فراهم شده تأليف ابو الحسن على بن احمد واحدى است كه ترجمهء آن در همين كتاب از نظر خوانندگان مىگذرد و طبق آنچه حاجى خليفه در كشف الظنون نوشته ، برهان الدين ابراهيم بن عمر جعبرى ( متوفى 732 ه . ق ) نيز با حذف اسانيد آن را مختصر ساخته بوده است ( همان ) و اين كارى است كه ما نيز براى رعايت حال خوانندهء فارسى زبان كرده‌ايم . مؤلف اين كتاب در قرن پنجم هجرى قمرى در نيشابور مىزيسته و به سال 468 ه . ق در گذشته است . وى در لغت و ادب و حديث تبحر داشت و در تفسير يگانهء روزگار خويش بود . سه كتاب به نام‌هاى البسيط ، الوسيط ، الوجيز نوشته كه غزالى نام كتاب‌هاى سه گانهء تفسير خود را از آنها گرفته . واحدى شرحى نيز بر ديوان متنبى دارد كه از تسلط او بر ادبيات به معناى اخص دلالت مىكند .